De natuur deze maand

Hieronder wordt voor alle soortgroepen beschreven welke waarnemingen men in deze tijd van het jaar kan doen, welke waarnemingen verwacht worden, en er wordt achtergrondinformatie gegeven over deze verschijnselen. Kortom, er wordt een actueel beeld gegeven van de Nederlandse flora en fauna in dit seizoen.

Planten	Vogels	Vlinders	Libellen	Amfibieën

Juli 2010

Vlinders

20 juli - Zomer: lome dagen met zandogen

Het is volop zomer. Het is warm weer, soms zelfs een beetje te warm. Maar de vlinders zijn volop actief. Juli is de maand om naar zandoogjes te kijken. Maar ook in de tuin is van alles te beleven. Vooral als de vlinderstruik bloeit.

Zandoogjes


	Bruin zandoogje Foto: Mark Grutters

In de zomer zijn er doorgaans veel vlinders. Een deel van de vlinderactiviteit komt op het conto van de zandoogjes. Op het eerste gezicht wat saaie bruine vlinders, maar als je ze wat beter bekijkt, dan zijn er leuke verschillen te zien. Het meest algemeen is het bruin zandoogje. Deze soort komt in het hele land voor. Het mannetje is donkerbruin aan de binnenzijde, terwijl het vrouwtje oranje tekening heeft op de voorvleugels. Daarmee lijkt ze een beetje op het oranje zandoogje. Maar deze soort is veel kleiner. Overigens komt het oranje zandoogje niet overal voor in Nederland. In grote delen van Zeeland, Brabant, Limburg, Overijssel, Drenthe en Groningen is het oranje zandoogje talrijk, maar in het midden en westen van het land komt deze soort helemaal niet voor! Een ander opvallend zomers zandoogje is het koevinkje. Deze soort vliegt vaak wat meer in de schaduw en langs bosrandjes. De kleur is donkerbruin zonder enig oranje, maar deze soort heeft opvallende oogvlekjes op de onderzijde van de vleugels. Ook het koevinkje komt bijna niet voor in het westen van het land.

Meer zandoogjes
Al deze zandoogjes vliegen in de zomer. Er zijn meer soorten zandoogjes in Nederland die deels ook al in het voorjaar verschijnen en een tweede generatie in de zomer hebben. Het hooibeestje is er daar eentje van, maar ook het bont zandoogje hoort bij die groep. Het bont zandoogje is een grappige vlinder. De soort komt vooral voor in bossen en langs bosranden. Het mannetje verdedigt hier een territorium op een zonnig plekje en elke beweging wordt nauwkeurig gevolgd. Andere mannetjes worden verdreven, vrouwtjes worden nieuwsgierig gevolgd, maar ook andere insecten en zelfs mensen worden even ‘aangevallen’ of onderzocht. Een ander grappig aspect van deze soort is dat het bont zandoogje vooruit gaat in Nederland. Allerlei locaties waar de soort tien jaar geleden niet zat, zijn nu wel bevolkt. Help ons mee om de vooruitgang in kaart te brengen en geef uw waarnemingen door.

In de tuin
Te warm om er op uit te trekken? Blijf dan gerust in de tuin, ook daar is het nodige te beleven de komende weken. Vooral als de vlinderstruik bloeit. Dagpauwoog, kleine vos en gehakkelde aurelia worden veel gezien. Sommige geluksvogels hebben zelfs al bezoek gehad van de koninginnenpage en de kans daarop gaat de komende weken alleen nog maar toenemen. Hopelijk komen er de komende weken ook wat meer trekvlinders, waarvan de distelvlinder en de atalanta de meest sprekende voorbeelden zijn. Tijd dus om de boel in de gaten te houden en het goede nieuws: dat kan gewoon vanuit de luie stoel!

Ga naar Natuurverwachting voor Vlinders

Vlindersoorten om de komende weken op te letten:	Gentiaanblauwtje Foto: Henk van den Burg
- Gentiaanblauwtje (eerste ei)	Gentiaanblauwtje Foto: Henk van den Burg

Libellen

20 juli - Glazenmakers in juli

In de maand juli worden de glazenmakers actief. Fraaie grote libellen die met hun snelle vlucht en krachtige bouw respect afdwingen. Drie soorten zijn relatief talrijk en de komende weken te verwachten: de blauwe glazenmaker, de paardenbijter en de bruine glazenmaker.


	Blauwe glazenmaker

	Paardenbijter Foto: Kars Veling, De Vlinderstichting

	Bruine glazenmaker

Blauwe glazenmaker
Je ziet er nooit veel tegelijk, maar vooral mensen met een tuinvijver hebben een goede kans op een jagende blauwe glazenmaker in de tuin. Vaak in de middag, op warme avonden tot laat in de schemering vliegen ze soms wat sloom op een meter hoogte, dan weer vlug en rusteloos met felle uithalen omhoog achter vliegjes en mugjes aan, rond in de tuin. Als je de kans krijgt om de libel wat beter te bekijken, dan zie je een grote bont gekleurde libel met opvallende blauwe en groene kleuren op een zwarte ondergrond. Op de schouders zijn twee grote groene plekken te zien en bij de mannetjes is een opvallend blauwe punt aan het achterlijf zichtbaar.

Paardenbijter
Een andere glazenmaker die de komende weken actief is, is de paardenbijter. Vroeger dachten mensen dat libellen die rond groepjes paarden aan het jagen waren, verantwoordelijk waren voor de wonden die het vee had, vandaar de naam, maar paardenbijters zijn ongevaarlijk voor het vee. Paardenbijters jagen vaak in groepjes rond bomen en zijn een slag kleiner dan de blauwe glazenmaker. De kleuren zijn wat minder fel in vergelijking met de blauwe glazenmaker.

Bruine glazenmaker
De naam bruine glazenmaker is goed gekozen. De soort is ongeveer net zo groot als de blauwe glazenmaker en overwegend bruin gekleurd. Een bijzonderheid is dat ook de vleugels goudbruin gekleurd zijn en dat maakt herkenning heel gemakkelijk. De bruine glazenmaker maakt veel glijvluchten en kan ook tot diep in de schemering worden waargenomen. Als u hoekjes in de tuin hebt met bomen, waar tot laat in de avond de zon nog op schijnt, dan heeft u kans op jagende glazenmakers. Een leuke uitdaging om eens naar te speuren tijdens de zomeravondbarbecue.

Ga naar Natuurverwachting voor Libellen

Libellen en waterjuffers om de komende weken op te letten:	Houtpantserjuffer
- Houtpantserjuffer - Paardenbijter - Zwarte heidelibel	Houtpantserjuffer

Planten

7 juli - Droogte doet groen snel verdwijnen

Zeepkruid
Foto: Paul Busselen, KU Leuven

De afgelopen weken waren droog en warm. De herinneringen aan de langdurige kou van mei waren in juni dan ook als sneeuw voor de zon verdwenen. Ook juli ging van start met tropische hitte en de vroege zomer lijkt nog wel even aan te houden. Fijn voor vakantievierders, maar landbouw, tuin en natuur kunnen wel weer wat vocht gebruiken.

We zien de droogte terug in de vegetatie. Nu, nog in de eerste weken van de zomer, zijn veel bermen en natuurlijke graslanden al vergeeld. Als je een dagje op een kalkgrasland of in de duinen hebt doorgebracht kun je je daar ook wat bij voorstellen. Dan verlang je ondanks alle mooie plantensoorten na verloop van tijd toch naar de koelte van het bos. Het frisse groen vinden we alleen nog daar en op waterrijke plaatsen. De kans op natuurbranden neemt dan ook weer toe, zoals we bij de Stabrechtse heide hebben gezien.

De voorgaande weken hebben we veel bloeiende soorten erbij gekregen. Juni is dan ook een plantentijd bij uitstek.Veel bloeiende grassen, veel orchideeën. Ook tal van andere kleurige bloemen kwamen in bloei, zoals grote wederik, moeraswederik, slangenkruid en moerasandoorn en bosandoorn.

Het aantal nieuwkomers in de komende weken is aanzienlijk minder groot. Zomerbloeiers genoeg, maar van de meeste heeft u dit jaar de eerste bloei al kunnen noteren. Misschien nog een waarneming van zeepkruid of boerenwormkruid. De eerste bloeiende struikhei wellicht al? Daarna doen we het rustig aan. Tot de nazomer zijn intrede doet en de eerste herfstverschijnselen in beeld komen.

Ga naar Natuurverwachting voor Planten

Plantensoorten om de komende weken op te letten:	Klokjesgentiaan Foto: Henk van den Burg
- Alsemambrosia (gezien) - Bijvoet (eerste bloei) - Blauwe bosbes (alle vruchten rijp) - Blauwe knoop (eerste bloei) - Boerenwormkruid (eerste bloei) - Gewone dophei (eerste bloei) - Gewone vlier (eerste vruchten rijp) - Gewone vogelkers (eerste vruchten rijp) - Groot kaasjeskruid (eerste bloei) - Grote kattenstaart (eerste bloei) - Grote wederik (eerste bloei) - Hazelaar (eerste vruchten rijp) - Klokjesgentiaan (eerste bloei) - Moerasandoorn (eerste bloei) - Moerasspirea (eerste bloei) - Sint-janskruid (eerste bloei) - Struikheide (eerste bloei) - Wilde lijsterbes (eerste vruchten rijp) - Wilde peen (eerste bloei) - Wilgenroosje (eerste bloei) - Witte waterlelie (eerste bloei) - Zandambrosia (gezien) - Zeepkruid (eerste bloei) - Zomereik (eerste vruchten rijp) - Zulte (zeeaster) (eerste bloei)	Klokjesgentiaan Foto: Henk van den Burg

Vogels

6 juli - Hoge aantallen vogels


	Koolmees

Wie de laatste weken lekker buiten is geweest, zal het mogelijk ook opgevallen zijn: het miegelt van de vogels. Overal piept, kraakt en reutelt het. Wat eerder in het voorjaar al vermoed werd, is bewaarheid. De ongelooflijke rupsenpiek van dit voorjaar heeft er voor gezorgd dat er veel, heel veel jonge (zang)vogels geboren zijn. Vooral de mezen lijken te hebben geprofiteerd van het overaanbod aan rupsen. Legsels van meer dan tien lijken dit jaar eerder regel dan uitzondering. Veel vogels zijn dan ook enthousiast begonnen aan een tweede of zelfs derde legsels. Als de zomer nog even aanhoudt dan kunnen waarschijnlijk die legsels ook nog uitvliegen.

Ook van het trekfront is er al nieuws. Met name uit de omgeving van Nijmegen worden momenteel meerdere trekkende groepjes kruisbekken gemeld. Ook op andere plekken worden ze al veelvuldig waargenomen. Zou het een echte influx gaan worden?

Over veel vogels gesproken, vandaag kregen we bij SOVON een melding van iemand die in Meijendel een paartje kuifeenden heeft waargenomen met maar liefst 19 jongen. Dit kunnen haast niet allemaal broertjes en zusjes van elkaar zijn, dus het vermoeden is dat een naburig kuifeendenvrouw haar eieren illegaal in een ander nest heeft gedumpt, of dat de jongen geadopteerd zijn door zorgzame pleegouders. Wondere wereld die vogelwereld.

Goudplevier Foto: Hendrik van Kampen
	Vogelsoorten om de komende weken op te letten: - Gierzwaluw (laatste individu) - Goudplevier (eerste individu) - Kievit (eerste grote groepen: >200 individuen)