Rode Lijst en klimaatverandering

30 November 2004  -  Enkele weken geleden is eindelijk de Rode lijst vaatplanten vastgesteld. Samen met rode lijsten van diverse andere soortgroepen als mossen, bijen en vogels werd de lijst met bedreigde en kwetsbare planten gepubliceerd in de staatscourant. De nu officieel vastgestelde lijst van planten werd al in 2000 door het Nationaal Herbarium Nederland en FLORON gepubliceerd in een basisrapport met voorstel voor de Rode Lijst. Op de Lijst staan 499 soorten vermeld, verdeeld over 5 categorieën, in mate van bedreiging oplopend van Gevoelig (23%), via Kwetsbaar (27%), Bedreigd (20%) en Ernstig Bedreigd (19%) tot Verdwenen (10%). Van de circa 1500 plantensoorten die in Nederland tot de wilde flora worden gerekend staat dus een derde op de Rode Lijst!

Achteruitgang

Klokjesgentiaan       Foto: Henk van den Burg

De Rode Lijst is gebaseerd op een vergelijking van het aantal vindplaatsen van een soort in verschillende perioden. Voor planten is daarbij het aantal vindplaatsen in de eerste helft van de vorige eeuw vergeleken met het aantal aan het einde daarvan. Daarnaast is de verandering in het aantal vindplaatsen over de laatste 25 jaar bepaald. Rode-Lijstsoorten worden aangewezen op grond van hun zeldzaamheid (huidige verspreiding) en achteruitgang (over genoemde perioden). Zeer zeldzame soorten komen sowieso op de Rode Lijst als hun aantal achteruitgaat of gelijk blijft; minder zeldzame soorten als hun aantal achteruitgaat. Hoe sterker de achteruitgang en hoe zeldzamer de soort, des te hoger de Rode-Lijstcategorie.

Belangrijke oorzaken van de achteruitgang van veel plantensoorten zijn verandering in grondgebruik, verdroging en vermesting. Bepaalde voedselarme biotopen zijn bijzonder gevoelig voor vermesting en verzuring, en we zien dat de soorten van deze milieutypen relatief hard achteruit gaan. Het gaat dan bijvoorbeeld om soorten van schraal grasland, zoals Spaanse ruiter (Cirsium dissectum), en soorten van heide, zoals Klokjesgentiaan (Gentiana pneumonanthe). Biotoopverlies speelt voor een aantal soortgroepen ook een belangrijke rol. Zo is de oppervlakte aan buitendijkse zilte gebieden in de vorige eeuw sterk afgenomen door aanleg van de Deltawerken, afsluiting van de Zuiderzee en inpoldering. Met ongeveer de helft van het aantal soorten op de Rode Lijst, is ook het kweldermilieu rijk vertegenwoordigd.

Global warming
Klimaatverandering -waar we vanuit de Natuurkalender in geïnteresseerd zijn - lijkt op het eerste gezicht nog geen grote rol te spelen. Voor de soorten die recent uit ons land verdwenen zijn is het geen bepalende factor. Vooralsnog heeft 'global warming' hier vooral een toename van een aantal warmteminnende soorten tot gevolg. Op korte termijn werkt het -in termen van biodiversiteit- in ons land dus vooral verrijkend op de plantenwereld. Toch wijst recent onderzoek uit dat klimaatverandering in de afgelopen decennia in ons land de belangrijkste oorzaak van veranderingen in plantendiversiteit is. En bij nadere beschouwing zijn er ook diverse soorten van de Rode Lijst te noemen waar klimaatverandering bijdraagt aan een negatieve trend. Soorten als Zweedse kornoelje (Cornus suecica), Noordse zegge (Carex aquatilis), Rijsbes (Vaccinium uliginosum) en Beenbreek (Narthecium ossifragum) zullen mogelijk uit ons land verdwijnen als de temperatuur stijging verder doorzet. Op de langere termijn kan klimaatverandering dus weldegelijk een bepalende factor voor een volgende versie van de Rode Lijst worden.

Literatuur 

• W.L.M. Tamis, M.van't Zelfde & R. van der Meijden, 2003. Effecten van klimaatsverandering op hogere planten in Nederland. De Levende Natuur

• R. van der Meijden, et al., 2000. Bedreigde en kwetsbare vaatplanten in Nederland. Basisrapport met voorstel voor de Rode Lijst. Gorteria 26-4.
• Rossenaar, A.J.G.A., 2004. Wilde flora: grote verschuivingen. In Roos, R. & Woudenberg, S. (2004) Opgewarmd Nederland. pp.: 84-91. Stichting Natuurmedia, uitgeverij Jan Van Arkel en Natuur en Milieu. Amsterdam/ Utrecht.

Bron: Stichting FLORON

Copyright © 2012 Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse , Wageningen UR.