Veroorzaker bloedingziekte paardenkastanje bekend

30 november 2005

De werkgroep Aesculaap van Wageningen UR heeft de mogelijke veroorzaker van de bloedingziekte van de paardenkastanje gevonden. Het gaat om een bacterie van het geslacht Pseudomonas. Het is de werkgroep alleen niet duidelijk of deze bacterie een 'nieuwe ziekteverwekker' is waartegen de afweer van de bomen faalt, of dat de paardenkastanjes verzwakt zijn (bijvoorbeeld door de kastanjemineermot) waardoor gewone bacteriën opeens kunnen toeslaan.

Al eerder maakte Aesculaap bekend dat de verdenking uitgaat naar een bacterie uit de groep van de Pseudomonas syringae als mogelijke veroorzaker van de bloedingziekte. Die bacterie is gevonden na een DNA-analyse op zieke bomen. Uit een proef bleek dat jonge zaailingen van de paardenkastanje waarop de bacterie werd aangebracht bloedende en afgestorven plekken vertoonden. Op dit moment zijn proeven gaande met grotere bomen die kunstmatig zijn geïnfecteerd. Deze proeven moeten het wetenschappelijke bewijs leveren of de bacterie dé veroorzaker van de ziekte is.

Afweermechanisme
De paardenkastanje heeft tegen het afsterven van het bastweefsel een afweerreactie door vorming van nieuwe afsluitingsweefsels. Het lijkt erop dat de boom op deze wijze probeert uitbreiding van de ziekte te remmen. Een aangetaste boom heeft nog steeds het vermogen om voedingsstoffen door de stam te transporteren, zolang de bast niet over de gehele omtrek van de stam is aangetast.

Ernst en omvang van de bloedingziekte
In september van dit jaar kwam uit een inventarisatie van de ernst en omvang van de ziekte in Nederland naar voren dat bijna een derde van alle paardenkastanjes in Nederland is aangetast door de bloedingziekte. In Zuid-Holland zijn relatief de meeste bomen ziek. Van de zieke bomen is ongeveer 15 procent zwaar en 25 procent matig aangetast.

Andere conclusies van Aesculaap
Uit moleculair onderzoek blijkt dat het onwaarschijnlijk is dat een schimmel oorzaak is van de bloedingen. Ook aanvankelijke verdenking van aantasting door de pseudo-schimmel Phytophtora is niet bevestigd.
Zowel in zieke als gezonde paardenkastanjes is een Clostero-virus aangetroffen. Het is nog niet duidelijk of dit virus een rol speelt in het ziekteproces. Mogelijke verspreiding van ziekteverwekkende virussen door de paardenkastanjemineermot of de koningsdopluis kon niet worden aangetoond.
Er zijn geen indicaties dat fytoplasma’s (bacteriën zonder celwand) of viroïden (virussen zonder eiwitkapsel) een rol spelen in de bloedingziekte van paardenkastanjes.

Nader onderzoek nodig
Nu een mogelijke veroorzaker van de paardenkastanjeziekte gevonden is, is nader onderzoek nodig naar het infectie- en ziekteproces bij de bomen. Ook de wijze waarop en de weg waarlangs de gevonden bacterie zich verspreidt vraagt verder onderzoek. Daarna kan een strategie worden opgezet voor de bestrijding van de bloedingziekte, die nu eenderde van alle paardenkastanjebomen in Nederland heeft aangetast. Dat is de belangrijkste aanbeveling die de werkgroep Aesculaap doet in haar eindrapport ‘Red de kastanje voor Nederland’, dat zij heeft aangeboden aan de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

De werkgroep Aesculaap stelt voor om te onderzoeken waardoor het verdedigingsmechanisme bij zieke bomen kennelijk is aangetast en de bomen sterke bloedingen vertonen. Belangrijk is om te achterhalen of de bacterie een relatief nieuwe ziekteverwekker is waartegen 'normale' verdediging niet werkt of dat de bomen verzwakt zijn door andere stresscondities, zoals klimaatomstandigheden of aantasting door de paardenkastanjemineermot, waardoor de bomen extra vatbaar zouden zijn.

Bestrijding ziekte
Een proef onder laboratoriumomstandigheden laat zien dat met behulp van bepaalde stoffen verbruiningsreacties rond de aantastingplekken van de boom geheel of gedeeltelijk zijn te blokkeren. Vervolg met een proef onder praktijkomstandigheden met deze middelen moet komend voorjaar meer inzicht opleveren.
Het is mogelijk dat standplaatsfactoren (grondwater, onderbegroeiing, grondsoort) een rol spelen bij het ziektebeeld. Een groeiplaatsonderzoek moet meer inzicht geven in mogelijke invloeden.

Meer informatie

Copyright © 2012 Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse , Wageningen UR.