Duo extreme droogte plus grazende slakken fataal voor schorren

16 december 2005

Een dramatisch duo van aanhoudende droogte en een grazend slakkenleger heeft de afgelopen zes jaar de schorren van de zuidelijke Verenigde Staten ongekend geteisterd. De gevolgen: uitgestrekte kale vlaktes waar voorheen weelderige, ecologisch en economisch belangrijke schorren lagen. In het wetenschappelijke tijdschrift Science waarschuwt Johan van de Koppel van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) samen met zijn Amerikaanse collega’s, dat we zulke fatale combinaties goed in het oog moeten houden bij het beheer van ook onze kustgebieden.

Hoge aantallen slakjes op de grens van gezond
en afgestorven schor

De afgelopen zes jaar sneuvelde zo’n honderdduizend hectare gezond schor langs de zuidoostkust van de Verenigde Staten. De extreme droogte kreeg als eerste de schuld. Het Amerikaans-Nederlandse onderzoeksteam dook op de oorzaak van de kaalslag in het gevoelige kustecosysteem. Een periode met ernstige droogte in 2000 en 2001 bleek inderdaad de aanzet, maar niet de complete verklaring. De ‘periwinkle’-slak (Littoraria irrorata, verwant aan de Nederlandse alikruik) maakte het karwei af door daarna als een leger langs een frontlinie de schorren kaal te grazen.

Waar komen al die slakken vandaan?
Van een kaal schor kunnen de slakken niets eten. Ze wijken uit naar de naastgelegen, nog wel begroeide delen van de schorren. Daarom vonden de onderzoekers rond de aangetaste plekken een ‘slakkenfront’ met tot wel 2500 dieren per vierkante meter. Die concentratie zorgt er vervolgens voor dat ook daar het schor ‘vergaat’, waarna het front weer verder oprukt. Zo kan een slakkenleger wel meer dan een jaar doorgaan. Hun belangrijkste vijand de ‘blauwe krab’ is de laatste jaren gedecimeerd en houdt ze dus niet tegen.

Slakkenvandalisme
Eigenlijk is hier meer sprake van ‘slakkenvandalisme’ dan slakkenvraat. De slakken eten namelijk niet het slijkgras zelf, maar de schimmels die op deze plant groeien. Bij het ‘oogsten’ van de schimmels beschadigen ze de plant, waardoor er nog meer schimmels kunnen gedijen. Het effect van deze ‘schimmelkwekers’ op de vegetatie is echter hetzelfde: de vegetatie overleeft het niet.

Een kale vlakte op het schor van Sapelo Island, Georgia

Herstel
Afbraak van gevoelige maar waardevolle kustgebieden is een wereldwijd probleem. In het geval van de Amerikaanse schorren blijkt het effect gelukkig omkeerbaar te zijn. De schorren zijn zich nu voorzichtig aan het herstellen. Zo kunnen ze hun belangrijke functies als ecologische haven, kustbeschermer (ook in de omgeving van New Orleans) en waterzuiveraar weer op zich nemen. De lokale economie zal daar wel bij varen. Per jaar brengen kustgemeenschappen met toerisme, visserij enzovoorts wereldwijd meer dan 150 miljard dollar op.

Inzicht nodig in combinatie klimaatverandering en voedselketens
Het is wel vaker warm en droog in de zuidelijke Amerikaanse streken, maar door klimaatverandering zullen er vaker plotselinge, sterke maar tijdelijke, veranderingen in het klimaat gaan optreden. Ondanks eerdere voorbeelden waar een ‘front’ van grazers een ecosysteem liet instorten – zeekomkommers in kelpwouden, sneeuwganzen op arctische schorren en zeesterren op koraalriffen – is er nog weinig inzicht in de doorwerking van extreem weer door klimaatverandering en grazende dieren samen. “Onderschat zulke combinaties niet,” zeggen ecologen Brian Silliman van de University of Florida en Johan van de Koppel van het NIOO gezamenlijk. “Een belangrijke les is dat je bij het onderzoeken en verklaren van ecologische problemen in kustgebieden ook altijd naar interacties van (heel) verschillende zaken als klimaat en voedselketens moet kijken. Anders zul je het probleem niet volledig begrijpen en dus ook niet volledig kunnen verhelpen.” Verantwoord beheer van kustecosystemen is dan eigenlijk niet mogelijk.

Meer informatie

De website van het NIOO-KNAW