Nationale Vlindertelling
Jonge vogeltjes drie weken te laat voor rupsenpiek

8 mei 2007 Vlinders doorgeven

De extreem hoge temperaturen in april en de maanden ervoor hebben ervoor gezorgd dat de ontwikkeling van vlinders en planten dit jaar gemiddeld 24 dagen vroeger is begonnen dan in het koude voorjaar van 2006. Lange afstandtrekvogels als gierzwaluw, koekoek en tapuit blijken echter maar gemiddeld drie dagen eerder terug te komen. Dat maakt de kans groot dat dit jaar veel jonge vogeltjes de rupsenpiek gaan missen. De Nationale Vlindertelling die 12 en 13 mei binnen de HIER-klimaatcampagne gehouden wordt, moet duidelijk maken hoe de verschuiving zich doorzet en of de jaarlijkse zomerdip van vlinders in juni ook naar voren is verschoven.

Dit jaar is een bijzonder jaar voor de vlinders. Doordat de temperatuur in april bijna 5°C hoger lag dan normaal zijn de overwinterende poppen van koolwitjes en het boomblauwtje gemiddeld ruim drie weken eerder dan normaal tevoorschijn gekomen (zie tabel 1). Het oranjetipje wordt normaal gesproken door de meeste mensen rond koninginnedag voor het eerst gezien. Dit jaar was op die dag de vliegtijd al zo goed als voorbij. De rupsenpiek die belangrijk is als voedselbron voor jonge vogels, treedt hierdoor zeer waarschijnlijk ook drie weken eerder op. Normaal gesproken is er in juni sprake van een zomerdip in de vlinderstand. De eerste generatie van vlinders als het klein koolwitje en boomblauwtje is dan voorbij en de vlinders van de tweede generatie moeten nog komen. De zomerdip zal zeer waarschijnlijk dit jaar al in mei beginnen.

Onvoldoende rupsen
Uit analyse van de waarnemingen van De Natuurkalender in de jaren 2006 en 2007 blijkt dat de bloei en bladontplooiing van planten dit jaar gemiddeld 23 dagen eerder plaatsvonden dan in 2006, met uitschieters naar 46 dagen voor de sleedoorn (zie (tabel 2). 2006 is hiermee vergelijkbaar met de gemiddelde situatie vijftig jaar geleden en 2007 is nog extremer dan de voorgaande warme jaren. Opvallend resultaat van de analyses is dat de terugkomstdatum van de lange afstandtrekkers als gierzwaluw, boerenzwaluw, tapuit en koekoek dit jaar maar gemiddeld drie dagen eerder was dan 2006 (zie tabel 3). Er is dus drie weken verschil in timing tussen dit jaar en vorig jaar. Eerder onderzoek aan de bonte vliegenvanger toonde aan dat deze een deel van de rupsenpiek mist indien hij niet eerder terug komt. De resultaten van De Natuurkalender suggereren dat dit fenomeen zich dit jaar op grote schaal voordoet.

Nationale Vlindertelling
Om het effect van klimaatverandering op de natuur te bestuderen en mensen bewust te maken van deze effecten wordt in het weekend van 12 en 13 mei voor het eerst een Nationale Vlindertelling georganiseerd door De Natuurkalender, IVN Nederland, Stichting Kinderboerderijen Nederland, De Vlinderstichting en De Kleine Aarde in samenwerking met de Boerenbond en Welkoop winkels. De actie vindt plaats in het kader van de HIER klimaatcampagne en het Ruimte voor Geo-Informatie onderzoekprogramma. Het Nederlandse publiek wordt opgeroepen om van tien vlindersoorten te melden hoeveel ze er dat weekend zien. Waarnemers kunnen hun meldingen doorgeven via www.hier.nu en www.natuurkalender.nl. De waarnemingen verschijnen direct op een inzoombare Google Maps kaart. Bij de honderd nectarkroegen bij IVN-heemtuinen en kinderboerderijen en bij vlindertuinen van de Vlinderstichting wordt speciale aandacht besteed aan deze Vlindertelling met allerlei vlinderactiviteiten, zoals speurtochten en spellen voor kinderen. Speciale waarnemingsformulieren kunnen opgehaald en ingeleverd worden bij de winkels van Boerenbond en Welkoop.

Vlinders doorgeven

Meer informatie

Over de Nationale Vlindertelling

Vlinders die u kunt doorgeven

Nectarkroeg

Hier vindt u de Nectarkroegen

HIER-project 'Klimaatverandering in de Achtertuin'

HIER Klimaatprogramma

Tabel 1: Overzicht van de verschillen in de datum waarop de middelste eerste waarneming is binnengekomen van de verschillende vlindersoorten in 2006 en 2007.

Vlinder	Gem mediaan 2001-2005	Mediaan 2006	Mediaan 2007	Mediaan 2007-2006	2007-gem 01/05
bont zandoogje	19-apr	1-mei	8-apr	-23	-12
boomblauwtje	17-apr	24-apr	5-apr	-19	-13
citroenvlinder	20-mrt	9-apr	11-mrt	-29	-9
dagpauwoog	29-mrt	19-apr	13-mrt	-37	-17
gehakkelde aurelia	26-mrt	16-apr	14-mrt	-33	-13
groot koolwitje	18-apr	1-mei	7-apr	-25	-11
klein geaderd witje	16-apr	26-apr	10-apr	-16	-6
klein koolwitje	9-apr	7-mei	17-apr	-20	8
kleine vos	20-mrt	8-apr	11-mrt	-28	-9
landkaartje	26-apr	5-mei	14-apr	-21	-13
oranjetipje	22-apr	2-mei	11-apr	-21	-11
Gemiddelde				-25	-10

Tabel 2: Overzicht van de verschillen in de datum waarop de middelste eerste waarneming is binnengekomen van de verschillende plantensoorten in de periode 1940 tot 1968, in 2006 en in 2007.

Soort		Gem. mediaan 1940-1968	Gem. mediaan 2001-2005	Mediaan 2006	Mediaan 2007	2006 - vroeger	2007 min 2001-2005	2007 - vroeger	2007-2006
Hazelaar	B	15-Feb	28-Jan	15-Feb	08-Jan	0	-20	-38	-38
Sneeuwklokje	B	22-feb	31-jan	8-feb	26-jan	-14	-5	-27	-13
Zwarte els	B	04-Mar	19-Feb	01-Mar	08-Feb	-3	-11	-24	-21
Gele kornoelje	B	13-mrt	15-feb	25-mrt	12-feb	12	-3	-29	-41
Klein hoefblad	B	18-mrt	6-mrt	23-mrt	22-feb	5	-12	-24	-29
Speenkruid	B	30-mrt	10-mrt	29-mrt	24-feb	-1	-14	-34	-33
Sleedoorn	B	19-apr	19-mrt	15-apr	28-feb	-4	-19	-50	-46
Maarts viooltje	B	4-apr	22-mrt	1-apr	4-mrt	-3	-18	-31	-28
Bosanemoon	B	6-apr	23-mrt	4-apr	15-mrt	-2	-8	-22	-20
Dotterbloem	B	12-apr	30-mrt	13-apr	23-mrt	1	-7	-20	-21
Hondsdraf	B	16-apr	2-apr	15-apr	23-mrt	-1	-10	-24	-23
Vogelkers	BO	14-apr	6-apr	13-apr	26-mrt	-1			-18
Witte paardekastanje	BO	14-apr	4-apr	18-apr	29-mrt	4	-6	-16	-20
Witte dovenetel	B	25-apr	12-apr	24-apr	30-mrt	-1	-13	-26	-25
Europese larix	B			18-apr	31-mrt				-18
Brem	B	11-mei	18-apr	5-mei	2-apr	-6	-16	-39	-33
Berk	B	20-apr	12-apr	24-apr	4-apr	4	-8	-16	-20
Pinksterbloem	B	18-apr	4-apr	19-apr	4-apr	1	0	-14	-15
Kropaar	B			13-mei	5-apr				-38
Fluitenkruid	B	1-mei	15-apr	28-apr	6-apr	-3	-9	-25	-22
Berk	BO	20-apr	10-apr	23-apr	7-apr	3	-3	-13	-16
Scherpe boterbloem	B	3-mei	22-apr	3-mei	7-apr	0	-15	-26	-26
Akkerhoornbloem	B	29-apr	19-apr	30-apr	8-apr	1	-11	-21	-22
Zomereik	BO	3-mei	24-apr	3-mei	11-apr	0	-13	-22	-22
Beuk	BO	29-apr	20-apr	25-apr	14-apr	-4	-6	-15	-11
Vogelkers	B	30-apr	18-apr	2-mei	14-apr	2	-4	-16	-18
Amerikaanse eik	BO			26-apr	14-apr				-12
Meidoorn, 2-stijlig	B	15-mei	1-mei	8-mei	15-apr	-7	-16	-30	-23
Paardekastanje	B	8-mei	27-apr	4-mei	15-apr	-4	-12	-23	-19
Sering (paarse)	B	9-mei	26-apr	4-mei	15-apr	-5	-11	-24	-19
Look-zonder-look	B	30-apr	20-apr	29-apr	16-apr	-1	-4	-14	-13
Meidoorn, 1-stijlig	B	16-mei	30-apr	9-mei	17-apr	-7	-13	-29	-22
Wintereik	BO			5-mei	17-apr				-18
Sering (witte)	B	9-mei	28-apr	6-mei	18-apr	-3	-10	-21	-18
Gouden regen	B	15-mei	2-mei	8-mei	19-apr	-7	-13	-26	-19
Kruipende boterbloem	B	5-mei	28-apr	7-mei	20-apr	2	-8	-15	-17
Echte koekoeksbloem	B	14-mei	5-mei	13-mei	21-apr	-1	-14	-23	-22
Vlier (gewone)	B	2-jun	19-mei	23-mei	21-apr	-10	-28	-42	-32
Lijsterbes	B	14-mei	1-mei	8-mei	23-apr	-6	-8	-21	-15
Gele lis	B	25-mei	17-mei	16-mei	25-apr	-9			-21
Gemiddelde						-2		-25	-23

Tabel 3: Overzicht van de verschillen in de datum waarop de middelste eerste waarneming is binnengekomen van de verschillende vogelsoorten in 2006 en 2007.

Vogel	Fenofase	2006	2007	2007-2006 Lange afstand	2007-2006 Korte afstand	Trekt naar
Blauwborst	Eerste individu	8/apr	6/apr	-2		Afrika
Boerenzwaluw	Eerste individu	3/apr	9/apr	6		Midden zuidelijk Afrika
Bonte vliegenvanger	Eerste individu	21/apr	14/apr	-7		Tropisch Afrika
Boompieper	Eerste individu	14/apr	12/apr	-2
Braamsluiper	Eerste individu	23/apr	14/apr	-9		Afrika
Fitis	Voor het eerst gehoord	6/apr	7/apr	1		Tropisch Afrika
Geelgors	Eerste individu	23/mrt	3/mrt		-20	Standvogel
Gierzwaluw	Eerste individu	28/apr	21/apr	-7		Tropisch Afrika
Grasmus	Eerste individu	25/apr	24/apr	-1		Afrika
Grote bonte specht	Eerste roffel	2/feb	4/feb		2	Standvogel
Grutto	Eerste individu	18/mrt	9/mrt	-9		Afrika
Huiszwaluw	Eerste individu	17/apr	22/apr	5		Afrika
Kleine karekiet	Eerste individu	28/apr	27/apr	-2		Tropisch Afrika
Koekoek	Voor het eerst gehoord	24/apr	25/apr	1		Afrika
Rietzanger	Eerste individu	20/apr	12/apr	-8		Afrika
Roodborsttapuit	Eerste individu	30/mrt	10/mrt		-21	Zuidwest Europa
Tapuit	Eerste individuen op trek	19/apr	14/apr	-5		Afrika
Tjiftjaf	Voor het eerst gehoord	27/mrt	10/mrt		-17	Middelandse Zee
Tuinfluiter	Eerste individu	24/apr	20/apr	-5		Afrika
Veldleeuwerik	Eerste individu	21/mrt	1/mrt		-20	Zuid Europa
Vink	Voor het eerst gehoord	27/feb	18/feb		-9	Nederland
Visdief	Eerste individu	19/apr	17/apr	-2		Westafrikaanse kust
Wilde eend	Eerste jong gezien	23/apr	8/apr		-15	Standvogel
Zanglijster	Voor het eerst gehoord	18/feb	2/feb		-16	Standvogel / Zuid Europa
Zomertaling	Eerste individu	8/apr	29/mrt	-10		Zuid Afrika
Zwarte roodstaart	Eerste individu	4/apr	29/mrt		-6	Zuid Europa
Zwartkop	Eerste individu	8/apr	7/apr		-1	Middellandse Zee
Gemiddelde				-3	-12

Onze nieuwsberichten automatisch ontvangen?

Nationale Vlindertelling Jonge vogeltjes drie weken te laat voor rupsenpiek

Nationale Vlindertelling
Jonge vogeltjes drie weken te laat voor rupsenpiek