Natuur nog nooit zo vroeg aan de zomer begonnen

Gemiddeld drie weken voor op schema

2 augustus 2007

De zomer is dit jaar zeer vroeg begonnen. Het jaar was tot en met juni veel warmer dan normaal en dat is nu goed te merken aan de vruchtenrijping en de bloei van zomerbloeiers. De vruchtenrijping in de natuur ligt tot een maand voor op schema. In de fruitteelt is dit ongeveer twee weken. Zomerbloeiers zoals boerenwormkruid en struikheide bloeien tot veertig dagen eerder dan vroeger. Ook het natte weer van de laatste maanden heeft invloed. Doordat het slecht terrasweer is, merken we weinig van de vroege limonadewespen. Verder is de nattigheid in combinatie met de harde wind niet bevorderlijk voor vlinders.

Sleedoorn

Vlier
Vlier

Wilde lijsterbes

Nog nooit zo vroeg rijpe vruchten in de natuur
De vruchtenrijping van de wilde lijsterbes viel dit jaar al op 7 juli. Dit is 31 dagen eerder dan gemiddeld in de periode 1940-1968. En zeer waarschijnlijk is dit nog niet eerder voorgekomen sinds het eind van de negentiende eeuw zoals blijkt uit de historische waarnemingen (zie figuur 1).

Tabel 1 geeft een volledig overzicht van de bloei en vruchtenrijping van planten in 2007 tot nu toe. Hierin is te zien dat ook de vruchtenrijping van vlier, meidoorn en sleedoorn dit jaar zeer vroeg op gang komt. Op diverse plaatsen zijn deze vruchten al rijp. De piek van eerste vruchtenrijping van vlier en meidoorn vond vroeger pas in de eerste twee weken van september plaats. De warme maanden waar we al vanaf begin dit jaar mee te maken hebben zorgen voor deze zeer vroege rijping. De bloei van deze struiken was ook al zeer vroeg. Lijsterbes bloeide op 23 april, 21 dagen vroeger dan normaal. Vlier bloeide zelfs 42 dagen eerder en meidoorn 30 dagen. Ondanks dat we geen gegevens hebben van de datum van vruchtrijping van sleedoorn, braam en Gelderse roos is het zeer waarschijnlijk dat de vruchten van deze planten ook zeer vroeg rijp zijn. Door de goede bloeiomstandigheden zitten er ook redelijk veel vruchten aan de planten.

Ook fruitteelt zeer vroeg
De snelle en vroege ontwikkeling van de vruchten is ook zichtbaar in de fruitteelt. Normaal gesproken zitten er tussen het tijdstip waarop de pruimenbomen in volle bloei staan en het moment van pluk ongeveer 100 dagen. Bij appels zijn dit 120 dagen. Dit jaar is deze periode door de hoge tot zeer hoge temperaturen in de maanden april, mei en juni ongeveer acht tot negen dagen korter. Doordat de bomen ook al vroeg in bloei zijn gekomen, schuift de plukdatum ongeveer twee weken naar voren. Normaal zijn de vroege pruimensoorten rijp tijdens de Nijmeegse Vierdaagse maar dit jaar was dat al ruim daarvoor.

Zomerbloeiers ook zeer vroeg, enkele de vroegste ooit
De planten die normaal gesproken in de maanden mei, juni en juli bloeien, stonden dit jaar gemiddeld 24 dagen eerder dan normaal in bloei. Net als bij de vruchtenrijping zijn er een aantal planten bij die nog niet eerder zo vroeg in bloei hebben gestaan. Struikhei kwam dit jaar zelfs 41 dagen eerder in bloei dan normaal, boerenwormkruid 34 dagen, moerasspirea 21 dagen. Sint Janskruid en grote kattenstaart bloeiden alleen in de zeer warme zomer van 2003 rond dezelfde tijd. Wilde peen heeft ook in de jaren 50 van de vorige eeuw wel eens zo vroeg gebloeid.

Vlinders
De Vlinderstichting meldt dat door de vele regen en wind in juli het aantal vlinderwaarnemingen achter blijft bij wat je normaal zou kunnen verwachten in de vlindermaand juli. Het was te verwachten dat we een extreem goed vlinderjaar zouden krijgen na de warme en dus goede vliegomstandigheden in de maand april waarin veel eitjes afgezet konden worden. De grote hoeveelheid vocht na de droge aprilmaand was goed voor de waardplanten die als voedsel dienen voor de rupsen. Een vlinderrijke juli leek een logisch gevolg. Mogelijk dat we nog veel vlinders kunnen verwachten als augustus warm en zonnig wordt, maar het is nog onduidelijk hoe dat zal uitpakken. De experimentele maandverwachting van het KNMI geeft aan dat er een grote kans is dat augustus op een gemiddelde temperatuur uit zal komen.

De enige opvallende meldingen van de afgelopen maand waren meldingen van de keizersmantel, een vlinder die zich normaal gesproken niet in Nederland voortplant en enkel als zwerver gezien kan worden. Vorig jaar was een bijzonder jaar met ongeveer vijftig meldingen. Het lijkt er nu op dat een aantal keizermantels zich vorig jaar toch heeft voortgeplant. Zwervers kunnen pas vanaf eind juli tot in augustus aangetroffen worden, maar dit jaar zijn al eerder exemplaren gemeld. Deze exemplaren waren ook opvallend ‘vers’ wat er op duidt dat ze nog niet ver gevlogen hebben. Het warme weer in de afgelopen seizoenen heeft dus zeer waarschijnlijk tot een succesvolle voortplanting geleid, al zijn er geen waarnemingen van eitjes of rupsen bekend.

Wespen vroeg vervelend maar relatief weinig overlast door slechte weer
De wespen zijn dit jaar ook vroeg wakker geworden. Vanaf begin maart werden de eerste koninginnen al aangetroffen. Wespen worden pas voor ons vervelend als ze op zoek gaan naar zoetigheid. Die zoektocht begint zodra het aantal larven in het nest afneemt omdat de koningin gestopt is met het leggen van eieren. De werksters die normaal gesproken van de larven een zoetstof krijgen als beloning voor het brengen van voedsel gaan op zoek naar andere zoetstoffen als ze niet meer voldoende van de larven krijgen. Dit jaar werden de eerste wespen op zoetige drankjes al vanaf de tweede helft van juni gezien. De warme start van het jaar in combinatie met de gunstige vestigingsomstandigheden voor de koninginnen leken op de situatie in 2004 toen er zeer veel wespen waren in ons land. Of dat ook dit jaar het geval is, is nog onduidelijk. Er bestaat geen goed monitoring netwerk dat het aantal wespen in kaart brengt. De wespen hebben dit jaar met zekerheid voor veel minder overlast gezorgd aangezien mensen veel minder vaak in de tuin of op de terrassen hebben gezeten door het slechte weer. Het is ook onduidelijk hoeveel last de wespen hebben gehad van de grote hoeveelheid regen die er gevallen is.

De vroege start van het jaar kan er ook dit jaar toe leiden dat er een tweede generatie wespen ontstaat zodat we net als vorig jaar in oktober nog wespen kunnen tegenkomen. Dit zal echter in belangrijke mate afhangen van de weersomstandigheden in de komende maanden.

Figuur 1: Gemiddelde datum waarop vruchten van de wilde lijsterbes en de vlier rijp zijn vanaf 1894 tot en met 2007 (datum vlier in 2007 is geschat)

Tabel 1: Overzicht van de bloei(B), bladontplooiing(BO) en vruchtenrijping(V) van planten in 2007 in vergelijking met vroeger

Soort

Gem 1940-1968

Gem 2001-2005

Mediaan 2006

Mediaan 2007

2007 min 2001-2005

2007 - vroeger

2007-2006

Hazelaar

B

15-feb

28-jan

15-feb

8-jan

-20

-38

-38

Sneeuwklokje

B

22-feb

31-jan

8-feb

26-jan

-5

-27

-13

Zwarte els

B

4-mrt

19-feb

1-mrt

8-feb

-11

-24

-21

Gele kornoelje

B

13-mrt

15-feb

25-mrt

12-feb

-3

-29

-41

Klein hoefblad

B

18-mrt

6-mrt

23-mrt

22-feb

-12

-24

-29

Speenkruid

B

30-mrt

10-mrt

29-mrt

24-feb

-14

-34

-33

Sleedoorn

B

19-apr

19-mrt

15-apr

28-feb

-19

-50

-46

Maarts viooltje

B

4-apr

22-mrt

1-apr

4-mrt

-18

-31

-28

Bosanemoon

B

6-apr

23-mrt

4-apr

15-mrt

-8

-22

-20

Dotterbloem

B

12-apr

30-mrt

13-apr

23-mrt

-7

-20

-21

Hondsdraf

B

16-apr

2-apr

15-apr

23-mrt

-10

-24

-23

Paardekastanje

BO

14-apr

4-apr

18-apr

29-mrt

-6

-16

-20

Witte dovenetel

B

25-apr

12-apr

24-apr

30-mrt

-13

-26

-25

Europese larix

B

18-apr

1-apr

-17

Brem

B

11-mei

18-apr

5-mei

2-apr

-16

-39

-33

Berk

B

20-apr

12-apr

24-apr

4-apr

-8

-16

-20

Pinksterbloem

B

18-apr

4-apr

19-apr

4-apr

0

-14

-15

Kropaar

B

13-mei

5-apr

-38

Fluitenkruid

B

1-mei

15-apr

28-apr

6-apr

-9

-25

-22

Berk

BO

20-apr

10-apr

23-apr

7-apr

-3

-13

-16

Scherpe boterbloem

B

3-mei

22-apr

3-mei

7-apr

-15

-26

-26

Akkerhoornbloem

B

29-apr

19-apr

30-apr

8-apr

-11

-21

-22

Zomereik

BO

3-mei

24-apr

3-mei

11-apr

-13

-22

-22

Beuk

BO

29-apr

20-apr

25-apr

14-apr

-6

-15

-11

Vogelkers

B

30-apr

18-apr

2-mei

14-apr

-4

-16

-18

Amerikaanse eik

BO

26-apr

14-apr

-12

Meidoorn, 2-stijlig

B

15-mei

1-mei

8-mei

15-apr

-16

-30

-23

Paardekastanje

B

8-mei

27-apr

4-mei

15-apr

-12

-23

-19

Sering (paarse)

B

9-mei

26-apr

4-mei

15-apr

-11

-24

-19

Look-zonder-look

B

30-apr

20-apr

29-apr

16-apr

-4

-14

-13

Meidoorn, 1-stijlig

B

16-mei

30-apr

9-mei

17-apr

-13

-29

-22

Wintereik

BO

5-mei

17-apr

-18

Sering (witte)

B

9-mei

28-apr

6-mei

18-apr

-10

-21

-18

Gouden regen

B

15-mei

2-mei

8-mei

19-apr

-13

-26

-19

Kruipende boterbloem

B

5-mei

28-apr

7-mei

17-apr

-11

-18

-20

Echte koekoeksbloem

B

14-mei

5-mei

13-mei

26-apr

-9

-18

-17

Vlier (gewone)

B

2-jun

19-mei

23-mei

21-apr

-28

-42

-32

Wilde lijsterbes

B

14-mei

1-mei

8-mei

23-apr

-8

-21

-15

Margriet

B

22-mei

12-mei

14-mei

29-apr

-13

-23

-15

Gele lis

B

25-mei

17-mei

16-mei

4-mei

-13

-21

-12

Gele plomp

B

29-mei

23-mei

20-mei

9-mei

-14

-20

-11

Witte waterlelie

B

30-mei

28-mei

28-mei

14-mei

-14

-16

-14

Bosandoorn

B

20-jun

8-jun

31-mei

28-mei

-11

-23

-3

Groot kaasjeskruid

B

21-jun

18-jun

16-jun

31-mei

-18

-21

-16

Moerasspirea

B

1-jul

25-jun

26-jun

10-jun

-15

-21

-16

Sint-janskruid

B

29-jun

20-jun

20-jun

11-jun

-9

-18

-9

Grote kattenstaart

B

3-jul

24-jun

25-jun

14-jun

-10

-19

-11

Wilde peen

B

28-jun

1-jul

3-jul

14-jun

-17

-14

-19

Boerenwormkruid

B

19-jul

5-jul

13-jul

15-jun

-20

-34

-28

Moerasandoorn

B

21-jun

15-jun

-6

Grote wederik

B

3-jul

17-jun

24-jun

17-jun

0

-16

-7

Struikheide

B

1-aug

17-jul

31-jul

21-jun

-26

-41

-40

Wilde lijsterbes

V

7-aug

15-jul

2-aug

7-jul

-8

-31

-26

Onze nieuwsberichten automatisch ontvangen?