Waarnemen

Soorten en fenofasen
Definitie fenofasen

Soorten en fenofasen

Om een goed beeld te krijgen van de effecten van klimaatverandering op de landbouwsector is het belangrijk om te weten hoe de fenologie van landbouwgewassen beïnvloed wordt door weersomstandigheden en andere factoren. Naast het bijeenbrengen van historische waarnemingen is het belangrijk om continu te blijven monitoren aangezien het klimaat aan het veranderen is.

In tabel 1 en 2 staan de landbouwgewassen en fruitsoorten die meedoen aan het fenologische waarnemingsprogramma van De Natuurkalender. De keuze is in eerste instantie gebaseerd op de waarnemingen die in fenologische waarnemingsnetwerken in andere Europese landen gedaan worden. Vervolgens is gekeken welke soorten voor Nederland extra interessant zijn om mee te nemen. De tabel vermeldt de Nederlandse naam met daaronder tussen haakjes de rassen die meedoen, de wetenschappelijke naam, de fenofasen die voor een soort gelden en de periode waarin de fenofase zich voordoet. De definitie van de fenofase wordt beschreven in 4.2.

De Natuurkalender richt zich sinds de start op meer dan 150 wilde planten- en diersoorten. Welke soorten dat zijn kunt u vinden bij Informatie soorten.

Tabel 1: Overzicht van de landbouwgewassen en fenofasen die meedoen aan het waarnemingsprogramma.

Nederlandse naam (ras)	Wetenschappelijke naam	Fenofase	Periode waarin de fenofase zich voordoet
Aardappel (vroeg, midden-laat, laat, onbekend)	Solanum tuberosum	Poten Opkomst (50% van de planten) Bloei (10% van de planten) Oogst	april mei juni - juli half september - oktober
Zomergerst (Vroeg, gemiddeld, laat, onbekend)	Hordeum vulgare	Zaaien Opkomst In aar komen Bloei Oogst	februari - april maart - april mei -juni mei - juni juli - augustus
Wintergerst (Vroeg, gemiddeld, laat, onbekend)	Hordeum vulgare	Zaaien Opkomst In aar komen Bloei Oogst	september - november oktober - december mei mei juli - augustus
Grasland		Eerste keer maaien voor kuilvoer Eerste beweiding met koeien Laatste beweiding met koeien	voorjaar voorjaar najaar
Haver (Vroeg, gemiddeld, laat, onbekend)	Avena sativa	Zaaien Opkomst In aar komen Bloei Oogst	maart - april maart - april mei - juni mei - juni juli - augustus
Maïs (Zeer vroeg, vroeg, midden vroeg, onbekend)	Zea mays	Zaaien Opkomst In aar komen Bloei Oogst	eind april - begin mei september - oktober
Winterrogge (Vroeg, gemiddeld, laat, onbekend)	Secale cereale	Zaaien Opkomst In aar komen Begin bloei Oogst	september - november oktober - december mei mei juli - augustus
Wintertarwe (Vroeg, gemiddeld, laat, onbekend)	Triticum aestivum	Zaaien Opkomst In aar komen Bloei Oogst	september - januari oktober - februari mei - juni mei - juni juli - september
Zomertarwe (Vroeg, gemiddeld, laat, onbekend)	Triticum aestivum	Zaaien Opkomst In aar komen Bloei Oogst	januari - april februari - april mei - juni mei - juni juli - augustus
Triticale	Triticosecale	Zaaien Opkomst In aar komen Bloei Oogst	september - december oktober -januari mei - juni mei - juni juli -september

Tabel 2: Overzicht van de fruitgewassen en fenofasen die meedoen aan het waarnemingsprogramma.

Nederlandse naam (ras)	Wetenschappelijke naam	Fenofase	Periode waarin de fenofase zich voordoet
Appel (Elstar, Jonagold, Golden Delicious, Overig)	Malus domestica	Eerste bloei Volle bloei Einde bloei Vruchten rijp 50% bladval	april - mei mei mei september - oktober november
Olijfboom	Olea europea	Eerste bloei Volle bloei Einde bloei
Peer (Conference, Doyenné du Comice, Gieser Wildeman, Overig)	Pyrus communis	Eerste bloei Volle bloei Einde bloei Vruchten rijp 50% bladval	april april - mei april - mei september - oktober november
Pruim (Opal, Victoria, Overig)	Prunus domestica	Eerste bloei Volle bloei Einde bloei Vruchten rijp 50% bladval	maart - april april april - mei augustus september - november
Wijnstok	Vitis vinifera	Bladontplooiing Eerste bloei Volle bloei Einde bloei Vruchten rijp 50% herfsttint 50% bladval
Zoete kers (Kordia, Merchant, Regina, Overig)	Prunus avium	Eerste bloei Volle bloei Einde bloei Vruchten rijp 50% bladval	maart - april april april - mei juni - juli oktober - november

Definitie fenofasen

Landbouw
Zaaien
De eerste dag waarop het veld ingezaaid wordt.

Poten / Planten
De eerste dag waarop de aardappels gepoot of de gewassen geplant worden.

Opkomst
Voor granen: de eerste dag waarop de eerste plantjes uit de grond komen en één centimeter groot zijn. De plantrijen moeten al herkenbaar zijn. Voor aardappel: de eerste dag waarop ongeveer 50% van de planten in een aardappelveld opkomen.

In aar komen
De eerste dag waarop bij ongeveer 50% van de planten de top van de aren tevoorschijn komen.

Bloei
Voor granen: de eerste dag waarop bij ongeveer 5% van de aren de eerste bloemen in het midden van de aar zich dusdanig geopend hebben dat de meeldraden zichtbaar zijn. Voor aardappel: de eerste dag waarop ongeveer 10% van de planten in een veld bloeien.

Oogst
De eerste dag waarop het gewas geoogst wordt.

Eerste keer maaien voor kuilvoer
De dag waarop voor de eerste keer gemaaid wordt voor het inkuilen van het gras.

Beweiding met koeien
De dag waarop koeien voor het eerst de wei in gaan of de dag waarop ze voor het eerst weer op stal gaan.

Fruit
Eerste bloei
De dag waarop de eerste bloemen zich volledig geopend hebben en de meeldraden zichtbaar zijn.

Volle bloei
De dag waarop ongeveer de helft van de bloemen in bloei staan.

Einde bloei
De dag waarop ongeveer 95% van de bloemen de bloemblaadjes verloren hebben.

Vruchten rijp
De dag waarop de eerste pluk plaats vindt. De vruchten hebben hun karakteristieke kleur aangenomen (appel en zoete kers) en laten zich na een lichte draaibeweging goed plukken (appel en peer).

50% herfsttint
Ongeveer 50% van de bladeren van de boom heeft de herfstkleur.

50% bladval
De dag waarop ongeveer de helft van de bladeren van de boom gevallen zijn.