Grutto
Kijk! Nieuwe buren in de natuur

Ik ben de grutto. Ik woon in de Nederlandse graslanden en hoogvenen en ik overwinter in West-Afrika. Door de warme winters gaat het gras eerder groeien en worden de weilanden eerder gemaaid. Om mijn jongen groot te laten worden zou ik eigenlijk eerder moeten gaan broeden maar het lukt me niet om in het voorjaar eerder terug te komen.

Omschrijving
De grutto (Limosa limosa) is een grote steltloper met lange poten en een lange, rechte snavel met een oranje basis. Gruttomannetjes hebben in de broedtijd een roodbruine kop en hals. In vlucht vallen de witte vleugelbanen op, en de witte staart met de zwarte eindband. De grutto zit graag op palen en omheiningen op de uitkijk. De kenmerkende roep is van verre te horen. Het geluid is onmiskenbaar: hij roept zijn eigen naam:‘Gru-tto, Grut-to, gudde-GRU-tto’.

Grutto’s zijn lange afstandstrekkers die overwinteren in Afrika. Vanaf februari komen de eerste grutto's weer terug in Nederland, in maart zijn de meesten er weer. Eind maart worden de eerste eieren gelegd, en in de tweede helft van april komen de eerste jongen uit.

Leefgebied
De grutto is een van Nederlands meest karakteristieke weidevogelsoorten, die in moerassige, extensief beweide weilanden broedt. Oorspronkelijk broedden grutto’s in open moerassen en op hoogvenen, maar in de loop der tijd heeft de vogel zich aangepast aan de omstandigheden in ons land. Het grootste deel van de West-Europese populatie broedt in Nederland. Hierdoor heeft Nederland ook een grote internationale verantwoordelijkheid om de soort te beschermen. Net als andere weidevogels heeft de grutto de afwisseling van gemaaid en ongemaaid gras nodig om te broeden en jongen groot te brengen. De grutto maakt het liefst een onopvallend grasnest in de lange, structuurrijke vegetatie. Zo hebben de jongen voldoende voedsel (insecten) en bescherming om groot te worden en niet door kraai, vos of een andere rover te worden verschalkt.

Verspreiding in Nederland en klimaat
In de eerste helft van de vorige eeuw ging het goed met de grutto. Door intensievere bemesting waren de Nederlandse weiden voedselrijker geworden, en zo geschikt voor de grutto. De laatste jaren gaat het hem echter minder voor de wind. Sinds 1960 is het aantal broedparen achteruitgegaan van 125.000 naar ongeveer 50.000. Door ontwatering verdroogt de bodem waardoor er minder voedsel voor hem is. Daarnaast heeft het vervroegen van de maaidatum bij mooi weer in het voorjaar tot gevolg dat veel nesten met jongen weggemaaid worden. Tenslotte is door een hoge veebezetting de kans op vertrapping van legsels groter geworden.

Bij mooi voorjaarsweer kunnen grutto’s ook moeilijker voedsel vinden. Bij droogte gaan regenwormen in diepere grondlagen zitten waardoor de vogels er niet meer bij kunnen. Bovendien komen er in laag gras veel minder insecten voor dan in hoog gras.

De achteruitgang van het aantal grutto's in het laatste decennium wordt vooral veroorzaakt door het te lage aantal geboortes bij deze weidevogels.

Redding?
Tegenwoordig worden veel gruttonesten beschermd door vrijwilligers door bijvoorbeeld de nesten te markeren. Daarnaast is het belangrijk dat het gebied zo veel mogelijk met rust gelaten wordt tijdens de periode dat er eieren in het nest liggen (tussen begin april en half mei). Het beste kan er vóór 1 juni niet gemaaid worden. Wanneer dit toch moet, kan dit het best van binnen naar buiten, en gespreid over zoveel mogelijk dagen gebeuren. Hierdoor kunnen de nog niet vliegvlugge jongen een veilig heenkomen zoeken. Als er in de buurt een perceel is met voldoende lang gras, dan kunnen ze daar naartoe verhuizen. Kuikens kunnen zo’n 225 tot vierhonderd meter per dag afleggen!

De enige manier op om lange termijn een gezonde populatie grutto's in Nederland te krijgen, is door te investeren in een select aantal gebieden. Daar moet laat gemaaid worden, de waterstand moet op peil zijn en roofdieren moeten geen kans krijgen. Vooral het verhogen van het grondwaterpeil in gruttogebieden als Friesland, de Zaanstreek en de Utrechtse IJsselmeeroevers zou een oplossing zijn.

Bronnen

Copyright © 2010 Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse , Wageningen UR.