Koekoek
Kijk! Nieuwe buren in de natuur

Ik ben de koekoek. Ik woon in het open landschap en in bosgebieden. Het gaat de laatste jaren niet zo goed met ons omdat we te laat uit onze overwinteringgebieden in Afrika terugkeren. Het lukt ons steeds minder goed om stiekem en op tijd ons ei in de nesten van andere vogels te leggen.

Uiterlijk
De koekoek (Cuculus canorus) is een grijze vogel met een gestreepte borst en een lange staart. Wanneer een koekoek zit, laat hij vaak z'n vleugels afhangen. In de vlucht lijkt de vogel een beetje op een sperwer. Koekoeken eten insecten, en dan voornamelijk dikke rupsen van nachtvlinders. Vroeger dacht men dat koekoeken in het najaar in de modder kropen om er in het voorjaar weer uit te komen. Tegenwoordig weten we wel beter. Ze vertrekken in september en keren eind april terug naar ons land om te broeden.

Voortplanting
Koekoeken zijn broedparasieten: zij onttrekken zich aan hun verplichtingen als ouder. Wanneer zij terugkeren van hun winterverblijf, zoeken zij een nest van een andere vogelsoort om hun eieren in te leggen. Ieder vrouwtje kiest hiervoor ongeveer tien nesten van kleine vogeltjes als kwikstaarten, piepers, winterkoninkjes, kleine karekieten, bosrietzangers of heggenmussen. De koekoekseieren lijken heel erg op die van de waardvogels en zijn vaak alleen door kenners te onderscheiden. De gastouders broeden de eieren uit en voeden het jong. Net voordat de eigenlijke jongen uit hun ei komen, komt de jonge koekoek uit het ei en werkt hij één voor één de andere eieren uit het nest, zodat hij het rijk alleen heeft. Heel bruut natuurlijk, maar toch ook wel bijzonder.

Voorkomen
Koekoeken stellen geen strenge eisen aan hun leefomgeving, maar mijden koude en hete gebieden. Ze komen voor in open landschap met genoeg struiken en bomen, en in bosgebieden. Verder moeten er genoeg gastheren en goede uitkijkposten in de buurt zijn.

Klimaat
Hun luie broedgedrag lijkt de koekoek parten te gaan spelen. De koekoeken blijven tot begin april vertoeven in de warmere oorden. Veel vogels zijn bij hun thuiskomst al aan het broeden. Het is dan heel moeilijk om nog snel een eitje onder zo’n vogel te schuiven.

Aantal
Er verblijven naar schatting ongeveer zes- tot achtduizend koekoekvrouwtjes in Nederland; het aantal mannelijke vogels is onbekend, maar zal ongeveer in dezelfde orde van grootte liggen. Echt goede tellingen van koekoeken zijn zeer moeilijk uitvoerbaar waardoor betrouwbare gegevens ontbreken. Wel weten we dat de afname het sterkst is in de duinen; op heiden is sprake van een lichte afname en in moerasgebieden lijkt de situatie stabiel.

Bronnen

Copyright © 2010 Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse , Wageningen UR.